Bắt đầu dùng AI hiệu quả: 4 bước cho người mới

Có thể xem AI như một người hỗ trợ có thể gợi ý, viết bản nháp, giải thích và sắp xếp thông tin. Bạn vẫn là người quyết định mục tiêu, cung cấp bối cảnh và kiểm tra kết quả.

Loạt bài này dành cho người mới bắt đầu. Ví dụ dùng được với nhiều trợ lý AI dạng trò chuyện; tên nút bấm và tính năng cụ thể có thể khác nhau giữa các dịch vụ và gói sử dụng.

1. Chọn một việc nhỏ, có đầu ra rõ ràng

Đừng bắt đầu bằng câu “AI làm được gì?”. Hãy chọn một việc đang tốn thời gian: lên thực đơn ba ngày, viết email xin đổi lịch, giải thích một công thức bảng tính, hoặc ôn một chương sách. Mục tiêu càng cụ thể, bạn càng dễ biết câu trả lời có giúp ích hay không.

Ví dụ, thay vì “Lên kế hoạch học tiếng Anh”, hãy yêu cầu “Lập kế hoạch luyện nói tiếng Anh 15 phút mỗi ngày trong hai tuần cho người mới, có bài tập và cách tự kiểm tra”.

2. Nói rõ bối cảnh và dạng kết quả muốn nhận

Một yêu cầu hữu ích thường có bốn phần: việc cần làm, bối cảnh, giới hạn, dạng trả lời. Bạn có thể sao chép mẫu này rồi thay phần trong ngoặc vuông:

Tôi cần [việc muốn làm]. Bối cảnh: [ai sử dụng, thông tin liên quan].
Giới hạn: [thời gian, ngân sách, độ dài, điều cần tránh].
Hãy trả lời dưới dạng [danh sách/bảng/bản nháp], bằng tiếng Việt dễ hiểu.
Nếu thiếu dữ liệu quan trọng, hãy hỏi tôi trước.

Chẳng hạn: “Tôi cần chuẩn bị bữa tối cho hai người. Có 30 phút, ngân sách khoảng 100.000 đồng, một người không ăn hải sản. Gợi ý ba món đơn giản và liệt kê nguyên liệu. Giá chỉ là ước tính, đừng khẳng định giá ở cửa hàng.”

Ảnh chụp màn hình cuộc trò chuyện với AI: yêu cầu gợi ý bữa tối ba món cho hai người trong 30 phút, ngân sách khoảng 100.000 đồng và không có hải sản; câu trả lời đề xuất thịt ba chỉ rang cháy cạnh, rau muống xào tỏi và canh cà chua trứng, kèm nguyên liệu và chi phí ước tính. — Ví dụ minh họa: khi nêu rõ số người, thời gian, ngân sách và món cần tránh, AI đưa ra thực đơn ba món kèm nguyên liệu và chi phí dự kiến. Giá và thời gian nấu vẫn cần được tự kiểm tra.

3. Xem bản đầu là bản nháp

Nếu câu trả lời quá dài, hãy nói “Rút còn năm ý”. Nếu lời văn cứng, yêu cầu “Viết tự nhiên hơn, giữ nguyên thông tin”. Nếu AI tự thêm giả định, hãy chỉ ra điều sai và yêu cầu sửa. Bạn không cần viết một câu lệnh hoàn hảo ngay lần đầu. Hướng dẫn của OpenAI về cách đặt câu hỏi cũng nhấn mạnh việc nói rõ yêu cầu và điều chỉnh qua nhiều lượt.

Một câu tiếp theo rất hữu ích là: “Hãy chỉ ra ba chỗ trong câu trả lời của bạn cần tôi kiểm tra trước khi dùng.”

4. Kiểm tra trước khi áp dụng

AI có thể viết trôi chảy nhưng sai tên, số liệu, nguồn dẫn hoặc suy đoán thành sự thật. Với thông tin quan trọng, hãy mở nguồn gốc để đối chiếu. Với công thức, hãy thử trên vài dòng dữ liệu có đáp án bạn biết. Với văn bản gửi người khác, hãy đọc lại giọng điệu và thông tin cá nhân. Đừng đưa mật khẩu, dữ liệu khách hàng, hồ sơ sức khỏe hoặc tài liệu nội bộ vào công cụ khi chưa biết quy định và cách dữ liệu được xử lý.

Bạn có thể thấy trong câu trả lời ở ví dụ minh hoạc ở mục số 2, AI đã đưa ra chi phí ước tính cho từng nguyên liệu. Tuy nhiên, nó không hề đưa ra dẫn chứng nguồn số liệu và không có căn cứ để xác minh chi phí bỏ ra có đúng không.

Ví dụ bạn không thể biết thịt ba chỉ 200g có giá 38.000 đ có thật hay không. Trừ khi bạn ra chợ. Và nếu bạn cầm đúng 100.000 ra chợ, nếu may mắn là vừa đủ, còn không thì bạn sẽ có một bữa ăn teo tóp đó!

Chính nó cũng không dám chắc về thông tin này nên có một dòng ghi chú:

Giá chỉ là ước tính để lập ngân sách, không phải giá đã kiểm tra tại cửa hàng. Giả định có sẵn dầu ăn, muối và các gia vị cơ bản. Không sử dụng dầu hào hoặc hạt nêm có thành phần hải sản.

Do đó, chúng ta luôn phải cẩn thận với thông tin được cung cấp bởi AI. Và đừng bao giờ tin 100% vào nó.

Ảnh chụp màn hình lần hỏi tiếp về căn cứ giá nguyên liệu: AI thừa nhận các giá 38.000 đồng cho 200 g thịt ba chỉ, 12.000 đồng cho một bó rau muống, 8.000 đồng cho hai quả trứng và 7.000 đồng cho hai quả cà chua chỉ là giả định, không dựa trên bảng giá đã xác minh tại chợ hay cửa hàng cụ thể. — Hình 1. Khi bị hỏi căn cứ, AI giải thích các mức giá trong thực đơn ban đầu là ước lượng, không phải giá bán đã được xác minh tại một nơi mua cụ thể.

Ảnh chụp màn hình câu hỏi yêu cầu chỉ rõ nguồn giá ban đầu và câu trả lời của AI: nó không tra cứu bảng giá nào trước khi đưa ra các con số, đồng thời ghi 'Không có' trong cột nguồn thực tế cho thịt ba chỉ, rau muống, trứng và cà chua. — Hình 2. Ở lượt hỏi tiếp theo, AI xác nhận không có nguồn cụ thể cho các giá ban đầu; muốn biết chênh lệch với giá hiện tại vẫn phải đối chiếu dữ liệu giá thực tế.

Trở lại với đoạn chat với AI trong mục 2, tôi đã tiến hành xác minh và có thể thấy AI đã thực sự không chắc về thông tin của mình.

Như vậy làm sao để câu trả lời AI chính xác hơn?

Đáp án là hãy cho nó một nguồn dữ liệu chính xác.

Ảnh chụp màn hình AI thử tính lại thực đơn theo giá từ trang bán hàng: tìm được khay thịt heo 300 g giá 42.500 đồng, quy đổi phần 200 g khoảng 28.333 đồng, nhưng chưa xác minh được giá rau, trứng, cà chua, gia vị và gạo nên chưa thể kết luận tổng bữa ăn dưới 100.000 đồng. — Hình 3. Khi được yêu cầu tìm giá từ một cửa hàng, AI mới xác định được một mặt hàng. Giá phần thịt dùng để nấu khác với số tiền phải trả khi mua nguyên khay, và dữ liệu còn thiếu chưa cho phép chốt tổng ngân sách.

Tôi đã cung cấp cho AI một trang web của một cửa hàng bách hóa để nó tìm giá.

Lần thử đầu tiên nó chỉ đưa ra giá của thịt heo nhưng không thể tìm các nguyên liệu khác. Sau đó tôi phát hiện ra nó chỉ chăm chăm tìm đúng theo lượng nguyên liệu mà nó dự toán ban đầu nên không thể tìm được giá chính xác.

Tôi đã nói nó biết điều này và thử lại, và lần thử tiếp theo nó tìm đúng mặt hàng hơn là ưu tiên theo lượng nguyên liệu cần.

Ảnh chụp màn hình lượt hỏi tiếp: AI phân biệt giá mua nguyên gói với chi phí phần sử dụng, tính 200 g thịt từ khay 300 g giá 42.500 đồng, 400 g rau muống giá 5.000 đồng và hai quả trứng từ hộp 10 quả giá 26.000 đồng; cà chua, gia vị và gạo vẫn ghi chưa xác minh hoặc chưa tính. — Hình 4. Sau khi được hướng dẫn tìm đúng mặt hàng rồi quy đổi theo lượng dùng, AI tính được một phần chi phí. Bảng vẫn còn nguyên liệu chưa có giá, nên chưa phải tổng chi phí cuối cùng của bữa ăn.

Lần này kết quả đã tốt hơn. Tuy nhiên vẫn chưa hoàn hảo. Nhưng như vậy cũng tạm ổn rồi. Chúng ta sẽ tìm cách cải thiện "trợ lý AI" của mình để nó có thể làm tốt hơn.

Kết luận

AI không phải là toàn năng. Và đừng quá phụ thuộc vào nó. Như minh họa ở trên, AI không phải biết tuốt và điểm yếu của nó là nó dễ "suy diễn". Vì vậy, chúng ta cần cung cấp "nguồn dữ liệu" để có có thể hỗ trợ chúng ta một cách tốt nhất. Mục tiêu của tôi trong loạt bài này là giúp bạn sử dụng AI một cách có hiệu quả và có trách nhiệm hơn. Hãy cùng theo dõi nhé!

Các bài sắp đăng

Các bài tiếp theo sẽ ra cách nhau khoảng bốn ngày để có thời gian biên tập. Loạt bài lần lượt đi vào ứng dụng trong đời sống, soạn văn bản, Excel và bảng tính, thiết kế, học tập, rồi kiểm chứng thông tin và bảo vệ dữ liệu. Các bài sẽ xuất hiện trong chuyên mục AI khi đến ngày đăng.

Discussion / Thảo luận

Comments / Bình luận

Chức năng bình luận hiện chưa khả dụng vì tôi vừa chuyển sang nền tảng hosting mới. Nếu bạn muốn trao đổi về bài viết, vui lòng liên hệ contact@jasonnguyenvn.com.

Comments are currently unavailable because I recently moved to a new hosting platform. If you would like to discuss this article, please contact me at contact@jasonnguyenvn.com.